Deze week heb ik ‘Het Sublieme, het einde van de schoonheid en een nieuw begin’ van Hans den Hartog Jager gelezen.
Hij neemt de lezer mee op zijn zoektocht naar het sublieme in de hedendaagse kunst.
Voor mij was dit boek een eye-opener. Sinds ik me in 2010 zelf met kunst begon bezig te houden, buig ik mij regelmatig over de vraag wat en waarom 'Kunst'.
Heel veel zaken waarover Den Hartog Jager schrijft, zijn in mijn hoofd ook al de revue gepasseerd, en door zijn overpeinzingen te lezen, word ik bevestigd in m'n eigen denken en worden mijn gedachten bovendien geordend (in plaats van alle kanten uit te schieten) zodat ik er vervolgens richting aan kan geven.


Zo heb ik me bijvoorbeeld al vaak afgevraagd waarom het creëren van een prachtig – of zelfs alleen maar aangenaam –, keurig met de werkelijkheid overeenstemmend beeld, meteen al kunst mag heten in plaats van dat het slechts getuigt van kundig vakmanschap. Van de andere kant vond ik het eveneens verbijsterend hoezeer er in de kunstwereld geapplaudisseerd wordt voor matig ogend werk wanneer daar een verrassend  – of zelfs alleen maar helder – idee aan ten grondslag ligt. En zie:

“Hoe meer ambachtelijkheid, expressiviteit, harmonie, glans er in een kunstwerk was te zien, hoe minder ideeën en inhoud er aan zo’n werk werden toegeschreven. Lelijkheid die zich duidelijk als lelijkheid presenteerde was daarentegen geen probleem, want door je daar als kunstenaar mee te associëren nam je voldoende afstand van de mainstream, van het primitieve verlangen naar esthetische bevrediging.”

Maar ook: hoelang ga je door met tekeningen uitkrassen in een rotswand als iemand je al een schetsblok met kleurpotloden heeft aangereikt:

“Zo heeft het streven naar het klassieke schoonheidsideaal in de kunst iets onbeholpens, iets amateuristisch gekregen. Niet alleen is het technisch nauwelijks nog bijzonder om bijvoorbeeld een mooie vrouw te schilderen, de vraag is vooral waarom je dat zou doen als je er met twee muisklikken miljoenen op je scherm kunt toveren die allemaal veel mooier zijn. Wat voegt de hand, de visie van de maker nog toe? Niet meer dan een vage, nostalgische herinnering aan de tijd waarin zo’n technische vaardigheid nog iets bijzonders was
en, peizend over verschillen en overeenkomsten tussen kunst en grafisch werk: “de klassieke vorm van schoonheid is in de twintigste eeuw volledig verbonden geraakt met versiering en verleiding op grote schaal (Joseph Kosuth)”

Het lezen van ‘Het Sublieme’ was, kortom, een aangename en verrijkende ervaring. Want veel van dit soort beschouwelijke essays ontberen de levendigheid en snelheid waarmee den Hartog Jager  schrijft. Voor mij was het bovendien een verademing dat het een Nederlands boek is. Lekker dicht bij huis; je hoeft het niet te plaatsen tegen een afwijkende achtergrond.

KLEIN MET EEN GROTE K
Over het (nieuwe) sublieme, wat dat is en hoe je dat tot uitdrukking zou kunnen brengen, blijken heel wat filosofen zich al gebogen te hebben. Opvallend vond ik de constatering (van Burke) dat het sublieme altijd 'groot’ moet zijn.
Natuurlijk helpt het formaat bij het overdonder-effect, maar inderdaad: ‘effect’. En eigenlijk wil je je als kunstenaar toch vooral niet laten leiden door effectbejag?
Maar goed. Den Hartog Jager haalt zelf al diverse voorbeelden aan van kunst die wel groots, maar niet ‘groot’ is. In elk geval bracht al het gefilosofeer mij op de vraag of het sublieme [tegenwoordig] niet juist gezocht kan worden in het ‘Kleine’, het detail, het introspectieve. Is het wellicht toch mogelijk het grootse te vinden in een kleine ervaring? Misschien is dat juist waar deze moderne tijd, waarin schaalvergroting en globalisering aan de orde van de dag zijn, om vraagt ...

Ach ja, ik filosofeer er nog wel even over verder. In mijn hoofd zorgt het ervoor dat ik al een paar keer heb gedroomd van een ‘sublieme ervaring’ en wat dat mag zijn of bewerkstellingen. Ik stel mij voor dat een gelovig iemand in vroeger tijden het een visioen zou hebben genoemd, met daarin de tastbare hand van god. In mijn droom is het meeslepend en overweldigend, precies wat het moet zijn. Maar word ik wakker dan is er niks meer, een droom te vaag om grip op te krijgen ...

Reageer op dit bericht